Τι είναι το σαλτανάτι;


Απαντήσεις





Η λέξη δεν υπάρχει σε κανένα λεξικό, πιαλιότερο ή νεότερο, και ίσως άδικα, διότι στη Βόρεια Ελλάδα ακούγεται αρκετά, απείρως περισσότερο από τα "σαρίδια" του Ησυχίου που αποθησαυρίζει ο Δημητράκος. Σαλτανάτι είναι η μανία για επίδειξη, η φιγούρα, οι τσιριμονιές. Στον πληθυντικό μπορεί να είναι και επαινετικό: "σαλτανάτια τρανά έκαμναν παλιά" δηλαδή "μεγαλεία". Η λέξη είναι τούρκική, saltanat, ίδιας ρίζας με τον σουλτάνο: είναι η εξουσία του σουλτάνου και κατ' επέκταση, η μεγαλοπρέπεια. Έχει περάσει και στα βουλγάρικα, όπου υπάρχει και η εύστοχη, νομίζω, παροιμία: "τους Έλληνες τους τρώει το σαλτανάτι, τους Βουλγάρους το γινάτι".

Στα φιλολογικά απομνημονεύματα ο Βάρναλης θυμάται έναν χωριανό του, εθελοντή, "με τις φουστανέλες του και το σαλτανάτι του". Οι νεότεροι τη χρησιμοποιούν επίσης αλλά, αναπόφευκτα, καθώς η λέξη έχει χάσει την ετυμολογική της διαφάνεια, πολλοί την παρερμηνεύουν σαν να σημαίνει "παράτολμο άλμα, σάλτο". Ασφαλώς συμβάλλει στην παρεξήγηση και το ότι "από σαλτανάτι" γίνονται π.χ. πολλές παράτολμες φιγούρες με τη μοτοσυκλέτα.

Η λέξη ακουγόταν και στην Κρήτη. Βρίσκω επιστολή του 1895, όπου ο επιστολογράφος κατηγορεί τους πολιτικούς ότι "κάνουσι σαλτανάτι και φωναίς ψεύτικαις για να εμπορεύονται τον απλό λαό και την μπατρίδα". Και τώρα έτσι γίνεται, και δίχως σαλτανάτι.

Από το βιβλίο του Νίκου Σαραντάκου "Λέξεις Που Χάνονται"



Προσθήκη νέας απάντησης