Τι είναι το Ίρτζι;


Τι σημαίνει και από που προέρχεται η λέξη Ίρτζι;

Απαντήσεις





Ίρτζι είναι η τιμή, η αξιοπρέπεια, η υπόληψη. Τουρκικό δάνειο, από το irz, που σημαίνει «τιμή». Δεν υπάρχει σε κανένα λεξικό, παλιότερο ή νεότερο, εκτός από το Μείζον. Ωστόσο, χρησιμοποιείται πολύ σε κείμενα της εποχής του 1821, π.χ. «ή χάνομεν τα κεφάλια μας ή κάμνομεν το ίρτζι μας τεκμίλι» (την τιμή μας κλοτσοσκούφι), όπως διαβάζουμε σε επιστολή του Καραϊσκάκη στον Μαυροκορδάτο, ή σε έργα που αναφέρονται στο 1821, π.χ. «να μη δεχτεί, έχανε το ίρτζι του» στον Καραϊσκάκη του Φωτιάδη.

Σε ειρηνικά συμφραζόμενα, «ίρτζι μου και λεβεντιά μου» αποκαλεί το (κομμένο πια) μουστάκι του ο κεντρικός ήρωας στο Ο μπαμπάς εκπαιδεύεται του Σπύρου Μελά. Η λέξη ακούγεται και σήμερα, κυρίως, αλλά όχι μόνο, στην Κρήτη. Είναι ζωντανή και στην υπόλοιπη Ελλάδα, ιδίως στη φράση «είναι το ίρτζι μου», με την οποία δικαιολογούμε κάποια έντονη αντίδραση μας.

Η φράση έχει γίνει διάσημη από την ταινία Ο ατσίδας, όπου ο Βέγγος ως σερβιτόρος θυμώνει όταν ο Ηλιόπουλος χτυπάει παλαμάκια, και δικαιολογείται λέγοντας: «Είναι το ίρτζι μου». Βέβαια, στη σημερινή χρήση, εξαιτίας του αποσπάσματος με τον Βέγγο, υπάρχει μετατόπιση της σημασίας: το ίρτζι έφτασε πια να σημαίνει την παραξενιά, την ιδιοτροπία, π.χ. «συγγνώμη που επιμένω πολύ στην καθαριότητα, αλλά είναι το ίρτζι μου»





Το 'ιρτζι' αναφέρεται στην αραβική λέξη عرضي , η εμφάνισή μου. عرض δείχνω κάτι. το dh προφέρεται Ζ στα οθωμανικά. Πολλές 'τούρκικες' λέξεις είναι αραβικές. Η έκφραση χρησιμοποιείται στα αραβικά του Κόλπου.
Η λέξη έχει εξαφανιστεί όχι μόνο γιατί εξαλείφτηκαν πολλές τουρκοπρεπείς εκφράσεις από τα ελληνικά, αλλά και γιατι η επιφανειακή τιμή των ανθρώπων έχει λιγότερη σημασία σήμερα. Η μόρφωση άλλαξε αυτό το χαρακτηριστικό.

Κάποιος ανέφερε σε αυτό το blog χρήση από το 1821, «ή χάνομεν τα κεφάλια μας ή κάμνομεν το ίρτζι μας τεκμίλι», επιστολή του Καραϊσκάκη στον Μαυροκορδάτο, Το τεκμίλι είναι ξεκάθαρη αραβική λέξη, εννοεί ολοκληρωση. Ισως ο Καραισκάκης εννοεί πως θα γίνει πλήρως ρεζίλι.

Προσθήκη νέας απάντησης